رد در سیاهی

مروری بر آثار بهجت صدر

نمایشگاه گردان:‌مراد منتظمی

بهمن 1394

گالری آب‌انبار/ گالری آریا


در آخرین هفته های سال 1394، گالری آب‌انبار و گالری آریا، مجموعه‌ای پُرشمار از نقاشی‌های بهجت صدر را در این دو گالری به نمایش گذاشتند. مجموعه‌ای از دوره‌های مختلف کاری صدر به همراه فیلم‌ها و عکس‌ها و مستنداتی که مخاطب را هرچه بیشتر با دنیای این نقاشِ فقید آشنا می‌کردند. این نمایشگاه به همت مراد منتظمی به عنوان نمایشگاه‌گردان، از مجموعه‌های مختلف جمع‌آوری شده و شناختِ جامعی از اولین زنِ نقاشِ مدرنِ ایرانی اریه می‌دهد.

بهجت صدر محلاتی در سال ۱۳۰۳ در اراک به دنیا آمد و در سال 1388 در فرانسه از دنیا رفت و در قبرستان پرلاشز پاریس به خاک سپرده شد.پدرش محمد صدر محلاتی و مادرش قمر امینی صدر از خانواده‌های سرشناس اراک بودند. بهجت صدر پس از پايان دوره دبيرستان، وارد دانشسراي مقدماتي شد و سپس در هنرهاي زيباي دانشگاه تهران ادامه تحصيل داد. دانشکده را با رتبه ممتاز به پايان برد و بورس تحصيلي پاريس به او اختصاص يافت، بهجت راهي ايتاليا گرديد . در مدت 4 سال تحصيل خود در ايتاليا، نمايشگاه هايي نيز برگزار نمود. در سال 1335 برنده جايزه سيمين همترازي شهر سن‌ويتو شد و در سال 1336 نخستين نمايشگاه انفرادي او در نگارخانه "پينچو" در رم برگزار شد. پس از آن به ايران بازگشت و عنوان دانشيار به تدريس پرداخت و اين کار را به مدت 20 سال ادامه داد. او مدير گروه هنر بود و پس از 35 سال خدمت بازنشسته شد. جالب است بدانيد که اواستاد نقاشي فروغ فرخزاد هم بود.

به نوشته جواد مجابي، صدر هنرمندي است كه مدام در جهان زندگي انتزاعي، نوآفريني مي‌كند. «صدر، خود را به تجربيات موفق خويش محدود نكرد و همواره از چارچوب‌هاي شناخته شده بيرون مي‌تازد...» اميليو ويلا در سال 1958 در رم درباره صدر نوشت: «اين موردي شگفت‌انگيز است كه هنرمندي ايراني كه بي‌شك زير تاثير بيان اروپايي نقاشي جديد است، در چنبره تناقضي درمان‌ناپذير بين معرفت و اسطوره توانسته اين تناقض را در خدمت كمپوزيسيوني درخشان و سرشار از كيفيت‌هاي ابتكاري قرار دهد.» پي‌ير رستاني هم سال 1984 در مورد اين هنرمند نوشته است: «آنچه بهجت صدر، در عكس و مونتاژ‌هاي خود پياده مي‌كند، سفري است به حدومرز خاطره‌ها و به زادگاهش ايران كه عمري در آن زيسته تا سرانجام فراسوي مرگي كه مي‌تواند پيامد يك شمارش معكوس باشد در برج سكوت پاريسي خويش جاني دوباره يابد.»

مراد منتظمی نمایشگاه‌گردان این مجوعه که در مدت برگزاری نمیاشگاه، راهنمای مخاطبین در گالری‌های آریا و آب‌انبار بود، در یکی از روزهای برگزاری نمایشگاه، برای علاقه‌مندان به بهجت صدر و هنر معاصر ایران، در قالب یک تورِ ویژه به معرفی زندگی هنری و آثار بهجت صدر پرداخت. این رویداد در گالری آب‌انبار برگزار شد و منتظمی ضمن اشاره به جایگاه بهجت صدر در هنر ایران و جهان گفت: ربطی که بهجت صدر با تاریخ هنر ایران داشت، بیشتر از اینکه رابطه ای با هنرمندان ایرانی باشد یا با موضوع‌های هویت هنرمند ایرانی یا چنین چیزهایی، بیشتر مرکزیت ایران در یک نقشه‌ی هنر غیر غربی بود. و اینکه ایران چه نقشِ مرکزی‌ای از لحاظ یک جهان غیر غربی داشت.

منتظمی ضمن تشریح تنوع در آثار بهجت صدر گفت: او می خواست از این وضعیت فرار کند که در یک سبک، چارچوب یا یک فرمول خودش را محصور کند و یک امضا به وجود بیاورد. حتی در درخت‌هایی که می‌کشد، این آزادی را به خودش می‌دهد که درخت را از نزدیک ببیند، آن را از دور، ازبالا یا پایین، به عنوان یک ابژه و یا به عنوان یک شخص ببیند.

نمایشگاه گردانِ نمایشگاهِ «رَد در سیاهی» با در دست داشتن کتابی که از مجموعه آثار بهجت صدر در حاشیه ی این نمایشگاه منتشر شد، اشاره ای به نادیده گرفته شدن بعضی از آثار صدر از سوی هنرمندان و منتقدان ایرانی و به سبب آن، از بین رفتن آن ها، درباره ی یکی از این مجموعه ها صحبت می کند. او ضمن ابراز تاسف نسبت به از بین رفتن آن ها به توضیح و تحلیل آثار می پردازد. در فایل صوتی زیر می توانید درباره ی آن مجموعه ی از دست رفته بیشتر بشنوید.